خبرگزاری حوزه | در شرایطی که ایران با آمریکا و اسرائیل درگیر جنگی تمامعیار و تعیینکننده شده، فشار گرانیهای بیمنطق از یک سو و مشکلات فرهنگی از سوی دیگر، جامعه را با یک دوگانه نادرست روبهرو کرده است: یا به جنگ فکر کنیم یا به فرهنگ. اما این یادداشت، با تکیه بر سیره معصومان، اندیشههای شهیدان بهشتی و مطهری، رهنمودهای رهبران انقلاب و فرمایشات حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، نشان میدهد که در یک جامعه اسلامی، جنگ خارجی نه تنها مجوز غفلت از معضلات فرهنگی نیست، بلکه مسئولیت مردم و مسئولان را برای حضور مؤثر در «جنگ نرم» دوچندان میکند.
ماهیت جنگ ترکیبی؛ چرا فرهنگ، خط مقدم است؟
دشمن امروز ما جنگ را تکبعدی نمیبیند. جنگ ترکیبی یعنی همزمانی حمله نظامی، محاصره اقتصادی، بمباران رسانهای و شبیخون فرهنگی. حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای در تحلیل خود از درگیریهای اخیر با عنوان «جنگ رمضان» تأکید کردند که این جنگ، ورای نبرد نظامی، میدان «مدیریت راهبردی» در سطوح گوناگون از افکار عمومی تا معادلات بینالمللی را شامل میشود. از این زاویه، بیحجابی، بیعفتی و تضعیف باورهای دینی نه مسائل حاشیهای، بلکه خط مقدم حمله دشمن محسوب میشوند. اگر در میدان نظامی با دشمن درگیریم، در میدان فرهنگی نیز باید با او درگیر باشیم؛ وگرنه پشت جبهه را خالی کردهایم.
درسهای تاریخ؛ سیره معصومان در اوج نبرد
در اوج تهاجم قریش و جنگ احزاب، پیامبر اعظم نه تنها سنگرهای نظامی را رها نکرد، بلکه عهدنامه مدینه را به عنوان نخستین قانون اساسی مکتوب تدوین کرد. این سند که حقوق همه اقشار را تعیین میکرد، در شرایط محاصره و تهدید نظامی نوشته شد تا نشان دهد برقراری عدالت و نظم فرهنگی-اجتماعی، از اولویتهای درجه یک در بحبوحه نبرد است. همچنین در آستانه فتح مکه، هنگامی که حاطب بن ابیبلتعه قصد لو دادن نقشه مسلمانان را داشت، پیامبر بدون کمترین مسامحه او را بازخواست کرد و فرمود: «ای حاطب! چه چیز تو را به این کار واداشت؟» این برخورد، اثبات میکند که در اوج پیروزی نظامی، امنیت فرهنگی و اخلاقی جامعه خط قرمز است.
در حالی که شمشیرها در صفین برق میزد، امام علی(ع) در نامه ۵۳ نهجالبلاغه به مالک اشتر دستور میدهد: «دل خود را با رحمت برای مردم پر کن و با آنان مدارا کن» و «به خدا سوگند اگر از بیتالمال مسلمین چیزی کم کنم، در آتش دوزخم میاندازند.» اما مهمتر از اقتصاد، دفاع از اخلاق در میدان نبرد است. در خطبه ۱۹۸ نهجالبلاغه، یاران معاویه به امام و سپاهش فحش میدادند. یاران خواستار تلافی شدند، اما امام فرمود: «من از اینکه شما نیز بیهودهگویی کنید و از اخلاق جاهلی پیروی کنید، کراهت دارم.» یعنی حتی در برابر دشمن مسلح، نباید مرزهای اخلاقی و فرهنگی را شکست؛ بیحرمتی و بدزبانی، جامعه را از درون فرسایش میدهد.
پس از عاشورا، بنیامیه با تمام توان به جنگ نرم علیه اهل بیت پرداختند. امام سجاد(ع) در آن فضای خفقان، با تدوین صحیفه سجادیه و ترویج معارف دینی در قالب دعا و نیایش، هویت و ارزشهای شیعی را زنده نگه داشت. او بدون درگیری نظامی، در میدان جنگ نرم به پیروزی رسید و نشان داد که تقویت بنیانهای اعتقادی مردم، حتی از پیروزی در جنگ سخت نیز مهمتر است؛ زیرا جامعهای که فرهنگ خود را باخته باشد، با کوچکترین تهدیدی فرو میریزد.
هشدارهای شهیدان بهشتی و مطهری؛ غفلت از فرهنگ، خیانت است
شهید بهشتی در اوج فشارهای جنگ و آشوبهای داخلی، صریحاً هشدار داد: «خطر برای انقلاب اینجاست که مردم میبینند انقلاب شده، مسکن ندارند و مقدمات زندگیشان را نمیتوانند فراهم کنند. ما را از آن طرف مرزها نترسانید که آنجا خطری نیست، خطر واقعی اینجاست.» او به همه مسئولان گوشزد کرد که بهانه جنگ برای غفلت از معیشت و فرهنگ مردم پذیرفته نیست. جامعهای که دچار محرومیت شود و همزمان ارزشهای فرهنگی آن تضعیف گردد، در برابر دشمن آسیبپذیر میشود.
شهید مطهری نیز حجاب و عفاف را جزو اصلیترین مسائل اسلامی دانست و تأکید کرد امر به معروف و نهی از منکر هرگز تعطیلبردار نیست. اما در عین حال هشدار داد که اگر این کار با ناآگاهی و خشونت همراه شود، نتیجه عکس میدهد.
به تعبیر امام خمینی، «اگر این حجاب را ملاحظه نکنید، کمکم این حجاب را میشکنند، با این که میدانند این حجاب یک پناهگاه است.» امروز که دشمن با تمام توان به سنگر حجاب یورش آورده، همه ما - از مسئول ارشد تا یک شهروند عادی - موظفیم با حضور مؤثر و هوشمندانه در جنگ نرم، نشان دهیم که جامعه اسلامی در بحبوحه جنگ سخت نیز از ارزشهای دینی خود دست نمیکشد.
افقهای تازه از نگاه رهبر معظم انقلاب
با استقرار رهبری جدید، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای از همان روزهای نخست، ضرورت پرداختن همزمان به همه ابعاد دفاعی، اقتصادی و فرهنگی را یادآور شدند. ایشان با شعار راهبردی «گوش، نخستین خاکریز جنگ نرم» به صراحت اعلام کردند که نخستین خط مقدم دفاع در برابر هجمههای فرهنگی، مدیریت ورودیهای ذهنی و قلبی افراد است. جامعهای که نتواند از این دروازههای نفوذ محافظت کند، در برابر خنثیسازی جنگ نرم دشمن ناتوان خواهد بود.
رهبر معظم انقلاب در پیام نوروزی خود، سال ۱۴۰۵ را سال «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» نامگذاری کردند و تأکید نمودند که «بر اثر وحدت عجیب ایجاد شده بین هموطنان، در دشمن شکستگی به وجود آمده است». ایشان همچنین در نخستین پیام خود، نقش شهروندان و مسئولان را در عرصههای مختلف اجتماعی، سیاسی، تربیتی، فرهنگی و حتی امنیتی یادآور شدند و بر اجرای صحیح این نقشها بدون ایجاد خدشه در وحدت اجتماعی تأکید کردند.
از نگاه استاد مطهری، مسئولان فرهنگی باید با دانش و بصیرت وارد میدان شوند و اجازه ندهند دشمن از رفتارهای نسنجیده برای تضعیف دین استفاده کند. پس نه تعطیل امر به معروف مجاز است و نه برخوردهای غلط و دفعکننده.
رهنمودهای رهبران انقلاب؛ حجاب، سنگر است
در اوج دفاع مقدس، هنگامی که عراق با تجهیزات پیشرفته شرق و غرب به ایران حمله کرده بود، امام خمینی خطاب به زنان فرمود: «چادر، سنگر ماست. این حقیقتی است که دشمنان از آن به هراس افتادهاند.» این جمله فقط یک شعار نبود؛ یک راهبرد بود. امام به خوبی میدانست که اگر حجاب در جامعه سست شود، دشمن از همان روزنه به خانوادهها نفوذ میکند و مقاومت را از درون تهی میسازد. ایشان هرگز به بهانه جنگ، از ارزشهای دینی و فرهنگی کوتاه نیامد.
شهید آیتالله خامنهای نیز بارها تأکید کردند که دشمن پس از ناامیدی از جنگ سخت، تمام توان خود را بر جنگ نرم متمرکز کرده است. ایشان فرمودند: «مسئله حجاب تبدیل شده به یک چالش که بر کشور ما تحمیل شد. حجاب یک حکم مسلم شرعی است و از آن صرفنظر نمیشود.» همچنین تصریح کردند که دفاع از حجاب، دفاع از استقلال فرهنگی و تمامیت ملی است، زیرا دشمن قصد دارد با ترویج بیبندوباری، بنیان خانواده را ویران کند. ایشان با ابداع نظریه جنگ ترکیبی به همه یادآور شدند که امروز میدان نبرد، فقط خاکریزها نیستند؛ بلکه ذهن و باور مردم نیز خط مقدم است.
سردار سلیمانی و علمای بزرگ؛ جذب حداکثری، نه طرد
شهید قاسم سلیمانی در اوج درگیریهای نظامی، مسئله فرهنگ و حجاب را یک فرصت برای انسجام ملی میدانست، نه یک حاشیه. ایشان صراحتاً گفت: «اینکه در جامعه مدام بگوییم او بیحجاب و او با حجاب است، پس چه کسی میماند؟ اینان همه مردم ما هستند. آیا همه بچههای شما متدیناند؟ نه. اما پدر همه اینها را جذب میکند. جامعه هم خانواده شماست.» این نگاه یعنی در شرایط جنگ، دستگاههای فرهنگی باید با زبان مهربانی و جذب حداکثری به سراغ مردم بروند، نه با طرد و تندروی. سردار سلیمانی نشان داد که میتوان در عین پاسداری از ارزشهای دینی، سرمایه اجتماعی را برای نبرد با دشمن حفظ کرد.
فقها و مراجع عظام تقلید نیز از دیرباز بر این نکته تأکید داشتهاند که امر به معروف و نهی از منکر در شرایط جنگ نه تنها ساقط نمیشود، بلکه اهمیت آن دوچندان میگردد، زیرا تضعیف ارزشهای اخلاقی در جامعه تحت محاصره، به معنای فروریختن ستونهای مقاومت است.
اقتصاد و معیشت؛ مانع یا بهانه؟
بخشی از فشارهای امروز ناشی از گرانیهای بیمنطق و ضعف در مدیریت بازار و صدالبته دنبالهروی نظریات اقتصادی غیربومی و غیراسلامی میباشد. برخی میگویند اکنون زمان پرداختن به فرهنگ نیست و باید اول فکر نان مردم بود. اما سیره معصومان نشان میدهد که مبارزه با فساد اقتصادی، خود بخشی از جنگ نرم است؛ چراکه فقر و تبعیض، بستری برای ناامیدی و روی آوردن به بیبندوباری فراهم میکند.
امام خمینی فرمود: «امکان ندارد استقلال به دست بیاید، قبل از اینکه استقلال اقتصادی داشته باشیم. اگر ما بنا باشد که در اقتصاد احتیاج داشته باشیم، در چیزهای دیگر هم وابسته خواهیم شد.» رهبر معظم انقلاب نیز با ابلاغ سیاستهای اقتصاد مقاومتی تأکید کردند که دولت موظف است بدون بهانهتراشی جنگ و تحریم، گرانی را مهار کند. اما نکته مهم این است که این وظیفه نباید باعث غفلت از پاسداشت فرهنگ و حجاب شود. جامعهای که اقتصادش بیمار است، آسیبپذیر است؛ جامعهای که فرهنگش بیمار است، مرده است. دولت موظف است همزمان در هر دو جبهه بجنگد، نه یکی را فدای دیگری کند.
مسئولیت مضاعف در دو سنگر
در یک جامعه اسلامی، جنگ خارجی نه تنها مجوز غفلت از معضلات فرهنگی نیست، بلکه مسئولیت مردم و مسئولان را در قبال آن مضاعف میکند. دشمن امروز به صورت ترکیبی از کانالهای نظامی، اقتصادی و فرهنگی حمله میکند. اگر در جبهه فرهنگ غافل باشیم، در سایر جبههها هم پیروز نخواهیم شد. ضعف فرهنگی، بیحجابی و بیعفتی، جامعه را از درون خالی و خانوادهها را متلاشی میکند. جامعهای که خانوادههای مستحکم ندارد، توان مقاومت ندارد. مسئولان فرهنگی نباید به بهانه جنگ، از اجرای قوانین حجاب شانه خالی کنند، اما باید با حکمت، جاذبه و زبان مهربان - نه با سختگیریهای نسنجیده - وارد میدان شوند. سیره سردار سلیمانی الگوی عملی این نگاه است. مردم نیز مسئولیت مضاعفی در قبال تذکر لسانی، مشارکت در فعالیتهای فرهنگی و صیانت از ارزشهای دینی در خانواده و جامعه دارند. انفعال در برابر تهاجم فرهنگی، به اندازه ترک سنگر در جبهه نظامی خیانت است.
قطعا پاسخ درست و قدرشناسانه از مردمی که جانانه در پشت میدان و در خیابانها و میادین حضور دارند و علاج آنانی که در ناجنبش دروغین و برساخته کذایی و آشوبها حضور داشتند گرانیها و بیعفتیها نیست!
سخن پایانی
بخشی از دلیل وضعیت جنگی امروز، به علل فرهنگی و کمکاریها و غلطکاریهای این حوزه برمیگردد. اما عبور از این وضع نیز نه تنها با غفلت و بیتفاوتی نسبت به حوزه دین و فرهنگ و شاخصهایی مانند غیرت، عفت و حجاب میسر نیست، بلکه برنده اصلی در این نبرد موجودیتی و تمدنی، کسی است که بتواند بر اصول مکتبی و تمدنی خود اصرار ورزد و در حفظ و حراست از آنها تدابیر لازم را اتخاذ نماید. اینطور نباشد که موشکهای رزمندگان جانبرکف، قلب دشمن را نشانه بگیرد، اما ما از نشانه گرفته شدن قلبهای جوانانمان توسط موشکهای ضد فرهنگی دشمن - بیعفتی، بیغیرتی، بیحجابی - غافل باشیم. پس در کنار مباهات به موشکهایی که ابرقدرتها را مستاصل کرده است، باید بیش از پیش برای مهار پهپادهای ویرانگر فرهنگ و دیانت مردم و جوانان اهتمام ورزیم.
حجت الاسلام خدابخش عبدلی
نظر شما